سلطان محمد ميرزا قاجار

267

سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )

كمى دارد . در دو ساعتى شهر از رود قره‌سو عبور بايد كرد . پل سنگى خوبى از بناهاى خوانين سابق زنگنه دارد . كاروانسرايى هم در مقابل پل ساخته‌اند . قدرى خراب است . اكثر از راه محل زراعت [ است ] . آب در بعضى جاها هست . اهل زراعت قدرى از راه دورند . بيستون خود بيستون دهى است از بلوك [ 171 ب ] چمچمال « 16 » كرمانشاه كه بلوك بزرگ با منفعت كرمانشاه است . برنج بسيارى مىكارند . خود بيستون كاروانسرا و دهى است [ و ] در دامنهء كوه سنگى بسيار مرتفعى واقع است . سكنهء آن كرد [ ند ] . حمامى هم دارد . آثار حجارى از دامنهء اين كوه چشمهء آبى درآمده به‌طرف بيابان مىرود . در سر اين چشمه ، صفحهء چند تصوير از عهد سلاطين عجم از سنگ درآورده بودند . حال محكوك است . به دقت كه ملاحظه كنند علامت جزيى ديده مىشود . از اين محل بالاتر كه نمىتوان رفت مگر بسيار به سختى و صعوبت ؛ تصوير يكى از سلاطين عجم است بر تختى نشسته ، جمعى از اسرا را قطار بسته به حضور او آورده‌اند « 17 » و در پهلوى او روى به مشرق پارچه [ اى ] از اين كوه بزرگ سخت را تراشيده ، جلو او را هموار كرده‌اند . بناى عمارتى عالى مثل تخت جمشيد داشته‌اند [ كه ] ناتمام مانده است . بعضى [ 172 آ ] سنگهاى سرستون بزرگ منبت شده و پاره [ اى ] ستونهاى شكسته در دامن اين كوه و پشت كاروانسرا هست . اين آبادى حمام و چاپارخانه دارد . پشه در اين ده و در تمام اين بلوك به‌طورى است كه انسان را

--> ( 16 ) . چمچمال : يكى از دهستانهاى صحنه ، شهرستان كرمانشاهان ( - باختران فعلى ) . اين دهستان در جنوب و باختر صحنه واقع شده است . ( همان كتاب ، ص 129 ) . ( 17 ) . « شاه ، كه چهرهء اصلى در آن مجموعه است ، كسى جز داريوش نيست . كمانى در دست چپ دارد و دست راست را ، همچنانكه فرمان محكوميت نه تن اسيرى را كه دست بسته و ريسمان بر گردن در برابرش ايستاده‌اند بر زبان مىراند ، بلند كرده است . . . . » . ( سفرنامهء جكسن ، ص 208 ) .